Disa' Mejtin u Ħadd Ma Ħass Ħtija

Disa' ħaddiema mietu fuq il-postijiet tax-xogħol f'Malta matul l-2025 — iktar minn nofs minnhom migranti. Kull wieħed kien raġel. Kull wieħed kellu familja xi mkien. U Malta, li tant tisħaħ fuq l-istatistika ekonomika tagħha u l-PDG li jikber, ma staqsietx b'vuċi qawwija biżżejjed: min hu responsabbli?

L-2025 kienet l-iktar sena mortali fil-postijiet tax-xogħol f'Malta mill-2022 — is-sena li ħalliet ċikatriċi. Iżda l-istruttura li ħolqot dawk il-mwiet ma nbidlitx biżżejjed. Il-bini għadu jitla' malajr. Il-profitti għadhom kbar. Il-ħaddiema barranin għadhom jintbagħtu fejn ħadd ieħor ma jixtieq imur. U meta xi ħadd jaqgħa minn fuq skaffalatura, id-domanda li tinstema' l-ewwel mhijiex "kif?" iżda "min kien?"

Din mhijiex inċidentali. Hija sistemika. Malta importat elfejn u iktar ħaddiem kull xahar f'dawn l-aħħar snin — nies minn pajjiżi li ħafna drabi m'għandhomx il-mezzi li jilmentaw, li ma jafux b'saħħithom legali, u li jibżgħu li jekk jiftħu ħalhom jitlefu x-xogħol u l-post fejn jorqdu fl-istess ħin. Il-mudell ekonomiku ta' Malta jiddependi fuq din il-vulnerabbiltà.

Fl-istess ġurnata li nkixef dan ir-rapport, il-Prim Ministru Robert Abela kien qed jilqa' lil António Costa, il-President tal-Kunsill Ewropew, f'Malta — diskussjoni dwar it-taxxa tal-UE u l-aġenda Ewropea. Tajjeb li Malta tiddefendi l-interessi tagħha fi Brussell. Iżda dawk l-interessi jinkludu wkoll il-ħajja ta' dawk li jibnu l-pajjiż bl-idejn tagħhom?

Alex Borg, il-mexxej tal-PN, baqa' jaħdem fuq il-kwistjoni ta' Daphne Caruana Galizia — il-masterminds li għadhom ħielsa, ir-rakkomandazzjonijiet tal-inkjesta li għadhom fil-friża. Domandi leġittimi. Iżda Malta għandha kategorija oħra ta' inġustizzja li ġġorr inqas glamour politiku: il-ħaddiem li ma jinstema' bl-isem tiegħu, li miet fuq sit ta' kostruzzjoni f'pajjiż li ma kienx tiegħu, u li l-istorja tiegħu tiġi rrappurtata bħala statisika.

Il-kritika tiegħi hija din: Malta tista' tippreżenta ruħha bħala stat modern u responsabbli quddiem Costa u l-istituzzjonijiet Ewropej, iżda sakemm il-mudell tax-xogħol tagħha jkompli jisfrutta l-migranti bħala materjal ta' użu u tarmi, dik il-preżentazzjoni hija teatru. Disa' mejtin f'sena waħda mhu