Sewwa jew Le: Malta Bejn Verdett u Vuċi

Roberta Metsola qalet li hija "dmir" — mhux għażla — li tmur għall-protesta f'Valletta wara l-ħelsien ta' Yorgen Fenech.

Eluf ta' Maltin u Maltin mxerrdin fl-Ewropa semmgħu dik il-kelma: dmir. Mhux stedina. Mhux suggeriment. Dmir. U f'Brussell, il-familja Caruana Galizia rat gruppi tal-libertà tal-istampa u espatrijati Maltin jingħaqdu f'solidarjetà magħhom — seba' snin wara l-qtil, u wara verdett li ħalla mistoqsijiet kbar mingħajr tweġiba.

Il-politika Maltija, kif dejjem jagħmel, reġgħet inqasmet. Minn naħa, dawk li jgħidu li l-ġustizzja tkellmet. Min-naħa l-oħra, dawk li jgħidu li l-ġustizzja stagħġbet. Colm Regan, kittieb osservatur tal-affarijiet Maltin, semmiha sewwa: dan huwa l-loppju antik ta' Malta — il-politika zero-sum fejn kull ħaġa ssir arma, u minn fejn ħadd ma joħroġ aktar għaref.

Imma Malta ma taqafx hemm. Fl-istess jum li l-isem ta' Daphne Caruana Galizia reġa' mela l-pjazez, ġie żvelat li Azure Financial Limited — kumpanija Franċiża — se tikseb il-proprjetà sħiħa ta' Izola Bank, b'injezzjoni ta' kapital ta' €2.8 miljun. Il-banek żgħar f'Malta dejjem kienu territorju li jiswa' osservazzjoni mill-qrib. Meta ssir bidla fil-proprjetà ta' istituzzjoni liċenzjata, il-mistoqsija mhix biss "min" — hija "għaliex issa, u b'liema kondizzjonijiet."

U fil-Buskett, storja oħra li ddejjem. Żarzur iswed — għasfur protett, rari, li wasal Malta jfittex refuġju — inqatel. BirdLife Malta qalet dak li diġà nafu: hemm suq iswed li jħallas tajjeb, u l-awtoritajiet mhumiex qed jagħmlu biżżejjed. Forsi lanqas iridu.

Dawn it-tliet stejjer — il-verdett, il-bank, u l-għasfur mejjet — jitkellmu fuq l-istess ħaġa: Malta hija pajjiż li għandu l-istituzzjonijiet, imma li sikwit jagħżel meta jħallihom jaħdmu. Din mhix kritika ġdida. Hija nnifisha r-reġistratur tal-istorja ta' dawn l-aħħar għaxar snin.

Il-mistoqsija għall-2026 — u għall-elezzjoni li ġejja — hija sempliċi: kemm-il darba oħra se naċċettaw il-"dmir" biss meta jkun konvenjenti?